Erectiestoornissen bij jonge sporters
Erectiestoornissen worden vaak gezien als iets voor oudere mannen. Toch melden steeds meer jonge, actieve mannen klachten. De redactie bekijkt welke oorzaken bij sporters een rol spelen, van stress en overtraining tot het gebruik van anabolica, en wat de eerste stappen zijn.
Hoe vaak komt het voor bij jonge mannen
Een erectiestoornis betekent dat het herhaaldelijk niet lukt om een erectie te krijgen of te behouden die voldoende is voor bevredigende seks. Een enkele keer niet presteren valt daar niet onder; het gaat om een patroon dat weken tot maanden aanhoudt.
Onderzoek laat zien dat de klacht ook onder jongere mannen niet zeldzaam is. Een Italiaanse studie van Capogrosso en collega's (2013) vond dat ongeveer een kwart van de mannen die voor het eerst met een erectiestoornis bij de uroloog kwamen, jonger was dan veertig. Bij hen was de klacht bovendien vaak even ernstig als bij oudere patiënten.
Bij jongeren is de oorzaak vaker psychisch of leefstijlgebonden dan vasculair. Dat maakt de klacht niet minder echt. Het betekent wel dat de vooruitzichten meestal goed zijn wanneer de onderliggende factor wordt aangepakt.
Sporters vormen een interessante groep. Regelmatige beweging beschermt in het algemeen tegen erectiestoornissen, omdat het de vaatfunctie en de insulinegevoeligheid verbetert. Tegelijk brengt de sportwereld eigen risico's mee: extreme trainingsbelasting, strikte diëten, prestatiedruk en middelengebruik.
Psychische factoren en prestatiedruk
Een erectie is een samenspel van zenuwstelsel, bloedvaten en hormonen. Het parasympathische zenuwstelsel, de 'rust'-modus, maakt de vaatverwijding in de zwellichamen mogelijk. Stress activeert juist het sympathische systeem, dat die verwijding tegenwerkt. Spanning kan een erectie daardoor letterlijk blokkeren.
Faalangst is een bekende vicieuze cirkel. Na één mislukte ervaring gaat de aandacht naar de vraag of het 'weer misgaat', en die spanning maakt een nieuwe mislukking waarschijnlijker. Bij competitieve sporters, die gewend zijn aan prestatiedenken, kan dat patroon zich snel vastzetten.
Ook somberheid, angststoornissen en slaaptekort hangen samen met een verminderd libido en erectieproblemen. Sommige antidepressiva, met name SSRI's, kunnen dit als bijwerking versterken. Stop daar nooit zelf mee, maar bespreek het met de voorschrijvende arts.
Een aanwijzing voor een overwegend psychische oorzaak is dat nachtelijke en ochtenderecties normaal blijven, of dat het bij masturbatie wel goed gaat. Dat onderscheid is niet waterdicht, maar helpt artsen wel bij de eerste inschatting.
Overtraining, energietekort en hormonen
Bij mannen die zeer veel trainen en weinig eten, kan de hormoonhuishouding ontregeld raken. Dit staat bekend als relatief energietekort in de sport (RED-S). Het lichaam schakelt over op een spaarstand, waarbij onder meer de testosteronproductie daalt.
Hackney en collega's beschreven bij duursporters met een zeer hoog trainingsvolume een verlaagd libido in vergelijking met minder intensief trainende mannen. Het effect leek samen te hangen met de trainingsbelasting. Het gaat om observationeel onderzoek, maar het past bij wat clinici in de praktijk zien.
Langdurig fietsen op een slecht afgesteld zadel kan druk geven op het perineum, waar zenuwen en bloedvaten naar de penis lopen. Gevoelloosheid na lange ritten is een signaal om zadel, houding en broek kritisch te bekijken.
Slaap is een onderschatte factor. Testosteron wordt grotendeels 's nachts aangemaakt, en enkele weken slaapbeperking kunnen de spiegel al meetbaar verlagen. Zeker bij vroege trainingen en late wedstrijden komt dit vaak voor.
Anabolica, herstelfase en supplementen
Een belangrijke oorzaak bij krachtsporters is het gebruik van anabole androgene steroïden. Tijdens gebruik onderdrukt het lichaam de eigen testosteronproductie. Na het stoppen kan het maanden duren voordat die herstelt, en in die periode zijn een laag libido en erectieproblemen veelvoorkomend.
Rahnema en collega's beschreven dit als door anabolica geïnduceerd hypogonadisme. Bij een deel van de gebruikers blijft de testosteronaanmaak langdurig verlaagd. Dat vraagt om begeleiding door een endocrinoloog of androloog en niet om zelfbehandeling.
| Oorzaak | Typische kenmerken | Eerste stap |
|---|---|---|
| Psychisch | Plots begin, situatieafhankelijk, ochtenderecties normaal | Huisarts, eventueel seksuoloog |
| Energietekort | Gewichtsverlies, vermoeidheid, prestatiedaling | Sportarts en diëtist |
| Na anabolica | Laag libido, kleinere testes, somberheid | Huisarts, verwijzing endocrinoloog |
| Vasculair/metabool | Geleidelijk, roken, hoge bloeddruk, overgewicht | Cardiovasculaire screening |
Ook sommige vrij verkrijgbare 'potentie'- of 'testosteron'-supplementen zijn niet onschuldig. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en buitenlandse toezichthouders treffen regelmatig producten aan met verborgen sildenafil of tadalafil. Dat is riskant, zeker in combinatie met nitraten of bij hartproblemen.
Recreatieve drugs, veel alcohol en roken beschadigen de vaatfunctie en zijn bij jonge mannen vaak onderschatte oorzaken. Bij regelmatig gebruik loont het om die factoren eerlijk te bespreken met de arts.
Diagnostiek en behandeling
De Nederlandse huisarts is het eerste aanspreekpunt. Die vraagt naar het begin van de klachten, medicatie, middelengebruik en de psychische situatie. Vaak volgt lichamelijk onderzoek en bloedonderzoek: glucose, cholesterol en, bij verdenking op een hormonale oorzaak, testosteron in een nuchtere ochtendmonster.
Een erectiestoornis kan een vroeg signaal zijn van vaatlijden, ook bij relatief jonge mannen. Daarom kijkt de arts naar bloeddruk, gewicht en rookgedrag. Dit is een reden om klachten niet weg te wuiven.
De behandeling richt zich op de oorzaak. Bij psychische factoren kan seksuologische begeleiding of cognitieve gedragstherapie effectief zijn. Bij energietekort ligt de nadruk op meer eten en minder of slimmer trainen. Bij hormonale ontregeling bepaalt de specialist het beleid.
PDE5-remmers zoals sildenafil en tadalafil zijn in Nederland receptgeneesmiddelen. Ze kunnen ook bij jonge mannen tijdelijk helpen om de faalangstcirkel te doorbreken, maar alleen na beoordeling door een arts vanwege mogelijke interacties en contra-indicaties.
Conclusies van de redactie
Erectiestoornissen bij jonge sporters zijn vaker dan gedacht en hebben meestal een behandelbare oorzaak, zoals stress, slaaptekort, energietekort of de nasleep van anabolicagebruik.
Sport zelf beschermt de seksuele gezondheid, maar extremen in training, dieet en middelengebruik kunnen het tegendeel bewerkstelligen.
Schaam je niet om hulp te vragen. Een gesprek met de huisarts is de snelste weg naar een gerichte aanpak, en een vroeg signaal van vaatproblemen wordt zo niet gemist.
Verder lezen? Bekijk onze artikelen over stress en libido, over het testosteronprofiel in het bloed en over herstel van de hormoonbalans na anabolica.
Literatuurlijst
- Capogrosso P, Colicchia M, Ventimiglia E, et al. One patient out of four with newly diagnosed erectile dysfunction is a young man: worrisome picture from the everyday clinical practice. J Sex Med. 2013;10(7):1833–1841.
- Hackney AC, Lane AR, Register-Mihalik J, O'Leary CB. Endurance exercise training and male sexual libido. Med Sci Sports Exerc. 2017;49(7):1383–1388.
- Rahnema CD, Lipshultz LI, Crosnoe LE, et al. Anabolic steroid-induced hypogonadism: diagnosis and treatment. Fertil Steril. 2014;101(5):1271–1279.
- Leproult R, Van Cauter E. Effect of 1 week of sleep restriction on testosterone levels in young healthy men. JAMA. 2011;305(21):2173–2174.
- Mountjoy M, Sundgot-Borgen J, Burke L, et al. International Olympic Committee (IOC) consensus statement on relative energy deficiency in sport (RED-S): 2018 update. Br J Sports Med. 2018;52(11):687–697.
- Salonia A, Bettocchi C, Boeri L, et al. European Association of Urology guidelines on sexual and reproductive health—2021 update: male sexual dysfunction. Eur Urol. 2021;80(3):333–357.
