Ashwagandha voor vrouwen: zijn er verschillen?
Ashwagandha wordt vaak gepresenteerd als een kruid voor mannen die meer testosteron of spiermassa willen. Toch gebruiken ook veel vrouwen het, vooral tegen stress en slechte slaap. De redactie onderzocht of er voor vrouwen specifieke effecten en risico's zijn.
Wat is ashwagandha precies
Ashwagandha (Withania somnifera) is een struik uit de nachtschadefamilie die al eeuwen in de Indiase ayurveda wordt gebruikt. In supplementen wordt meestal een extract van de wortel verwerkt, soms ook van het blad. De belangrijkste werkzame stoffen zijn withanoliden, steroïdachtige lactonen.
Het kruid wordt ingedeeld bij de zogeheten adaptogenen: middelen waarvan wordt aangenomen dat ze het lichaam helpen omgaan met stress. In de praktijk betekent dat vooral een mogelijke invloed op de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as, de as die de afgifte van cortisol regelt.
Gestandaardiseerde extracten verschillen sterk van elkaar in withanolidegehalte en extractiemethode. Resultaten uit een studie met één merkextract zijn daarom niet automatisch van toepassing op een ander product. Dat geldt voor mannen en vrouwen.
In Nederland wordt ashwagandha als voedingssupplement verkocht. Het valt onder de Warenwet, niet onder de Geneesmiddelenwet, wat betekent dat er geen registratie met bewezen werkzaamheid en veiligheid nodig is.
Stress, slaap en stemming bij vrouwen
De meeste studies naar stress en slaap omvatten gemengde groepen. In de studie van Chandrasekhar en collega's (2012) daalde het cortisol en verbeterden stressscores na zestig dagen wortelextract. Lopresti en collega's (2019) vonden vergelijkbare resultaten bij volwassenen met milde stress.
Subgroepanalyses naar geslacht zijn schaars en de groepen klein. Er is daarom geen goede aanwijzing dat vrouwen sterker of zwakker op ashwagandha reageren voor stress en slaap. De gevonden effecten zijn in het algemeen bescheiden en de studies kort, vaak acht tot twaalf weken.
Een kanttekening is dat veel trials worden gefinancierd door fabrikanten van het onderzochte extract. Dat maakt de resultaten niet automatisch onbetrouwbaar, maar onafhankelijke replicatie ontbreekt nog grotendeels.
Bij serieuze klachten, zoals een depressie of een angststoornis, is ashwagandha geen vervanging voor reguliere zorg. Bovendien kan het de werking van slaap- en kalmeringsmiddelen versterken.
Libido, cyclus en overgang
Een pilotstudie van Dongre en collega's (2015) onderzocht vijftig vrouwen met seksuele disfunctie. Na acht weken verbeterden scores voor opwinding, lubricatie en orgasme meer dan met placebo. Het ging om een kleine, door de producent ondersteunde studie, maar het is een van de weinige vrouwspecifieke trials.
In 2021 publiceerden Gopal en collega's een studie bij vrouwen in de perimenopauze. De extractgroep rapporteerde minder overgangsklachten zoals opvliegers, met veranderingen in onder meer oestradiol en FSH. Ook hier geldt: klein, kort en nog niet onafhankelijk herhaald.
Over de menstruatiecyclus en vruchtbaarheid bij vrouwen is vrijwel niets bekend uit gecontroleerd onderzoek. Claims dat ashwagandha 'de hormonen in balans brengt' bij PCOS of cyclusstoornissen zijn niet onderbouwd met degelijke studies.
Omdat ashwagandha bij mannen soms een stijging van testosteron laat zien, vragen vrouwen zich af of het ook bij hen androgene effecten heeft. In de beschikbare vrouwenstudies zijn geen opvallende androgene bijwerkingen gerapporteerd, maar systematisch is dit niet onderzocht.
Ashwagandha in de sport
Bij mannen hebben enkele studies een kleine toename van kracht en spiermassa laten zien bij krachttraining met ashwagandha. Voor vrouwen ontbreken vergelijkbare trials grotendeels. Een paar studies met gemengde groepen vonden een bescheiden verbetering van de VO2max.
Voor vrouwelijke sporters die vooral stress en slaap willen verbeteren, is de redenering vergelijkbaar met die voor de algemene bevolking: een mogelijk klein effect, onzekere langetermijnveiligheid. Basisfactoren als slaaphygiëne, voldoende energie en trainingsplanning wegen zwaarder.
Ashwagandha staat niet op de dopinglijst van het WADA. Toch geldt bij elk supplement een risico op verontreiniging met verboden stoffen. De Dopingautoriteit adviseert topsporters alleen producten te gebruiken die zijn getest volgens een erkend systeem, zoals het Nederlandse NZVT.
| Onderwerp | Mannen | Vrouwen |
|---|---|---|
| Stress en slaap | Meerdere RCT's, bescheiden effect | Meestal in gemengde groepen onderzocht |
| Hormonen | Soms stijging testosteron | Kleine studie in perimenopauze |
| Seksualiteit | Enkele RCT's | Eén pilot-RCT |
| Kracht en spiermassa | Enkele kleine RCT's | Nauwelijks data |
| Zwangerschap | n.v.t. | Afgeraden |
Risico's die voor vrouwen extra tellen
Het belangrijkste vrouwspecifieke punt is zwangerschap. In de traditionele literatuur wordt ashwagandha in hoge doses in verband gebracht met een abortieve werking. Er zijn geen veiligheidsgegevens bij zwangere of borstvoeding gevende vrouwen, en Europese toezichthouders raden gebruik in deze periode af.
Ashwagandha kan de schildklierfunctie beïnvloeden. Een studie bij mensen met subklinische hypothyreoïdie liet stijgende schildklierhormonen zien. Omdat schildklieraandoeningen vaker bij vrouwen voorkomen, is dit relevant: wie levothyroxine gebruikt of een schildklierziekte heeft, overlegt eerst met de arts.
Daarnaast zijn er casusbeschrijvingen van leverschade. Björnsson en collega's beschreven in 2020 meerdere gevallen uit IJsland en de Verenigde Staten, met geelzucht en jeuk enkele weken na de start. Herstel volgde meestal na stoppen, maar het onderstreept dat 'natuurlijk' niet hetzelfde is als onschadelijk.
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding.
- Overleg bij schildklier- of auto-immuunziekten en bij gebruik van immunosuppressiva.
- Stop bij donkere urine, gele ogen of jeuk en neem contact op met de huisarts.
- Wees voorzichtig in combinatie met slaapmiddelen, sedativa of bloedsuikerverlagers.
Denemarken heeft ashwagandha in supplementen verboden na een eigen risicobeoordeling, en ook het Nederlandse Bureau Risicobeoordeling & onderzoek van de NVWA heeft aandacht gevraagd voor mogelijke risico's. Houd de actuele adviezen van de toezichthouder in de gaten.
Conclusies van de redactie
Er zijn weinig aanwijzingen dat ashwagandha bij vrouwen fundamenteel anders werkt dan bij mannen. De effecten op stress en slaap zijn bescheiden en vooral in gemengde groepen onderzocht.
Voor libido en overgangsklachten zijn er enkele kleine, veelbelovende maar nog onbevestigde studies. Voor sportprestaties bij vrouwen ontbreekt degelijk onderzoek.
De vrouwspecifieke aandachtspunten liggen vooral bij de veiligheid: zwangerschap, schildklier en lever. Overleg daarom altijd vooraf met een zorgverlener.
Lees verder in onze artikelen over wat ashwagandha is en hoe het werkt, over cordyceps voor vrouwen en over schildklierwaarden bij sporters.
Literatuurlijst
- Chandrasekhar K, Kapoor J, Anishetty S. A prospective, randomized double-blind, placebo-controlled study of safety and efficacy of a high-concentration full-spectrum extract of ashwagandha root in reducing stress and anxiety in adults. Indian J Psychol Med. 2012;34(3):255–262.
- Lopresti AL, Smith SJ, Malvi H, Kodgule R. An investigation into the stress-relieving and pharmacological actions of an ashwagandha (Withania somnifera) extract: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Medicine (Baltimore). 2019;98(37):e17186.
- Dongre S, Langade D, Bhattacharyya S. Efficacy and safety of ashwagandha (Withania somnifera) root extract in improving sexual function in women: a pilot study. Biomed Res Int. 2015;2015:284154.
- Gopal S, Ajgaonkar A, Kanchi P, et al. Effect of an ashwagandha (Withania somnifera) root extract on climacteric symptoms in women during perimenopause: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. J Obstet Gynaecol Res. 2021;47(12):4414–4425.
- Sharma AK, Basu I, Singh S. Efficacy and safety of ashwagandha root extract in subclinical hypothyroid patients: a double-blind, randomized placebo-controlled trial. J Altern Complement Med. 2018;24(3):243–248.
- Björnsson HK, Björnsson ES, Avula B, et al. Ashwagandha-induced liver injury: a case series from Iceland and the US Drug-Induced Liver Injury Network. Liver Int. 2020;40(4):825–829.
