Mythes over ademetionine (SAMe)
Ademetionine, beter bekend als SAMe, wordt in sportkringen vaak gezien als universele leverbeschermer en daarnaast als natuurlijk middel tegen somberheid en gewrichtspijn. De redactie zocht uit welke beweringen kloppen, welke overdreven zijn en waar de risico's liggen.
Wat is ademetionine
S-adenosylmethionine is een stof die het lichaam zelf aanmaakt uit het aminozuur methionine en ATP. Het is de belangrijkste methylgroepdonor van de cel: het levert kleine chemische groepen voor de aanmaak en het onderhoud van DNA, neurotransmitters, fosfolipiden en eiwitten.
Na het afstaan van die methylgroep wordt SAMe via enkele tussenstappen omgezet in homocysteïne. Daaruit kan cysteïne ontstaan, een bouwsteen van glutathion, een van de belangrijkste antioxidanten in de lever. Dat verklaart waarom SAMe in verband wordt gebracht met leverbescherming.
In sommige Europese landen, zoals Italië, is ademetionine geregistreerd als geneesmiddel, onder meer bij intrahepatische cholestase. In Nederland wordt SAMe vooral als voedingssupplement aangeboden en valt het dus onder de Warenwet, zonder vereiste aantoonbare werkzaamheid.
Het molecuul is instabiel. Supplementen gebruiken daarom stabiele zouten, zoals tosylaat of butaandisulfonaat, meestal in maagsapresistente tabletten. De opname via de darm is beperkt, wat een deel van de wisselende onderzoeksresultaten kan verklaren.
Mythe 1: SAMe beschermt de lever tegen alles
De bekendste onderbouwing komt uit een Spaanse studie van Mato en collega's (1999) bij patiënten met alcoholische levercirrose. In de subgroep met minder ernstige cirrose leek SAMe de overleving of de noodzaak tot transplantatie te verbeteren. In de totale groep was het verschil niet significant.
Een Cochrane-review van Rambaldi en Gluud concludeerde dat er onvoldoende bewijs is om SAMe aan te bevelen bij alcoholische leverziekte. De studies waren klein en van wisselende kwaliteit. Dat is ver verwijderd van het beeld van een universeel beschermend middel.
Voor andere situaties, zoals niet-alcoholische leververvetting, levertoxiciteit door medicatie of het gebruik van orale anabole steroïden, is het bewijs nog zwakker. Er zijn vooral dierstudies en kleine observationele onderzoeken.
Vooral de veronderstelling dat SAMe leverschade door 17-alfa-gealkyleerde steroïden 'neutraliseert' is riskant. Er is geen klinisch onderzoek dat dit aantoont. Wie een supplement als vrijbrief ziet voor hepatotoxische middelen, loopt een reëel risico op ernstige leverschade.
Mythe 2: een natuurlijk antidepressivum zonder nadelen
SAMe speelt een rol in de aanmaak van serotonine, dopamine en noradrenaline. Daarom is het onderzocht bij depressie. Een Cochrane-review van Galizia en collega's (2016) vond echter dat de kwaliteit van het bewijs laag tot zeer laag is en dat SAMe niet duidelijk beter werkte dan placebo of antidepressiva.
Enkele studies, vooral als aanvulling op een bestaand antidepressivum, lieten gunstige resultaten zien. Die resultaten zijn interessant, maar onvoldoende om SAMe als vervanging van reguliere behandeling te zien.
Het idee dat SAMe zonder nadelen is, klopt niet. Bij mensen met een bipolaire stoornis zijn manische episodes beschreven. In combinatie met serotonerge middelen zoals SSRI's, tramadol of sint-janskruid bestaat theoretisch een risico op het serotoninesyndroom.
Bij een depressie is begeleiding door de huisarts of een psycholoog de eerste stap. Zelfmedicatie met supplementen kan een effectieve behandeling uitstellen.
Mythe 3 en 4: gewrichten en sportherstel
SAMe wordt ook aangeprezen bij artrose. Een meta-analyse van Soeken en collega's (2002) vond dat SAMe pijn ongeveer even goed verminderde als NSAID's, met minder bijwerkingen. Latere analyses waren voorzichtiger, met name vanwege kleine studies en een hoog risico op vertekening.
Voor sporters zonder artrose is er geen bewijs dat SAMe herstel versnelt, blessures voorkomt of de prestatie verbetert. De claim dat het 'pezen en gewrichten beschermt' bij intensief trainen is een extrapolatie, geen onderzoeksresultaat.
Een andere mythe is dat SAMe homocysteïne verlaagt. Biochemisch gezien is het eerder andersom: bij de omzetting van SAMe ontstaat homocysteïne. Om dat effectief af te breken zijn foliumzuur, vitamine B6 en B12 nodig. Een tekort aan deze vitamines verdient daarom meer aandacht dan extra SAMe.
- Mogelijk zinvol: pijn bij artrose, onder medische begeleiding.
- Onzeker: depressie als aanvullende behandeling.
- Niet onderbouwd: sportherstel, blessurepreventie, bescherming bij middelengebruik.
Veiligheid, dosering en kwaliteit
In klinische studies werd SAMe meestal gebruikt in doses van 400 tot 1600 milligram per dag, afhankelijk van de indicatie. De meest gemelde bijwerkingen zijn maag-darmklachten, misselijkheid, hoofdpijn en onrust of slapeloosheid, vooral bij hogere doses en bij inname laat op de dag.
| Situatie | Aandachtspunt |
|---|---|
| Bipolaire stoornis | Risico op manie; niet gebruiken zonder psychiater |
| Antidepressiva, tramadol, triptanen | Mogelijk serotoninesyndroom |
| Ziekte van Parkinson (levodopa) | Mogelijk verminderd effect van levodopa |
| Zwangerschap en borstvoeding | Onvoldoende veiligheidsgegevens |
| Verhoogde leverwaarden | Oorzaak eerst laten onderzoeken door arts |
SAMe is gevoelig voor vocht en warmte. Kies voor tabletten in een blisterverpakking en een product met een duidelijk gedeclareerd gehalte. Onafhankelijke tests in de Verenigde Staten vonden in het verleden producten met minder SAMe dan op het etiket vermeld.
Wie verhoogde leverwaarden heeft, doet er goed aan eerst de oorzaak te laten vaststellen. Leverwaarden kunnen stijgen door alcohol, leververvetting, medicijnen, virale hepatitis of intensieve krachttraining (spierschade verhoogt ASAT en ALAT). Een supplement verandert niets aan een onderliggende oorzaak.
Conclusies van de redactie
Ademetionine is een fascinerende lichaamseigen stof met een centrale rol in het metabolisme. Als supplement is het bewijs echter bescheiden en beperkt tot enkele specifieke medische toepassingen.
Het beeld van SAMe als universele leverbeschermer of als bijwerkingsvrij antidepressivum klopt niet. Vooral het gebruik als 'dekking' bij hepatotoxische middelen is niet onderbouwd en potentieel gevaarlijk.
Bij afwijkende leverwaarden of psychische klachten is een arts de juiste eerste stap, niet de supplementenkast.
Gerelateerde onderwerpen op onze site: leverwaarden bij krachtsporters, mariadistel en het bewijs, en de rol van B-vitamines bij homocysteïne.
Literatuurlijst
- Bottiglieri T. S-Adenosyl-L-methionine (SAMe): from the bench to the bedside—molecular basis of a pleiotrophic molecule. Am J Clin Nutr. 2002;76(5):1151S–1157S.
- Mato JM, Cámara J, Fernández de Paz J, et al. S-adenosylmethionine in alcoholic liver cirrhosis: a randomized, placebo-controlled, double-blind, multicenter clinical trial. J Hepatol. 1999;30(6):1081–1089.
- Rambaldi A, Gluud C. S-adenosyl-L-methionine for alcoholic liver diseases. Cochrane Database Syst Rev. 2006;(2):CD002235.
- Galizia I, Oldani L, Macritchie K, et al. S-adenosyl methionine (SAMe) for depression in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2016;10:CD011286.
- Soeken KL, Lee WL, Bausell RB, et al. Safety and efficacy of S-adenosylmethionine (SAMe) for osteoarthritis. J Fam Pract. 2002;51(5):425–430.
- Sharma A, Gerbarg P, Bottiglieri T, et al. S-Adenosylmethionine (SAMe) for neuropsychiatric disorders: a clinician-oriented review of research. J Clin Psychiatry. 2017;78(6):e656–e667.
