Cordyceps voor vrouwen: zijn er bijzonderheden?
Cordyceps, een paddenstoel die in de traditionele Chinese geneeskunde een lange geschiedenis heeft, duikt steeds vaker op in sportdrankjes, poeders en capsules. Vrouwen vragen zich af of het voor hen anders werkt dan voor mannen. De redactie bekeek het beschikbare onderzoek en de aandachtspunten.
Wat is cordyceps
Cordyceps is een geslacht van parasitaire schimmels. De bekendste soort, Ophiocordyceps sinensis, groeit in het wild op rupsen in de hooggebergten van Tibet en Nepal. Wilde cordyceps is extreem duur en zeldzaam; in supplementen wordt vrijwel altijd gekweekt mycelium gebruikt, of de soort Cordyceps militaris.
Belangrijke bestanddelen zijn cordycepine (3'-deoxyadenosine), adenosine, polysachariden en sterolen. Vooral C. militaris bevat relatief veel cordycepine. De samenstelling van producten verschilt sterk, afhankelijk van soort, kweekmedium en extractiemethode.
Het gefermenteerde mycelium Cs-4 is het meest bestudeerde preparaat. Het werd ontwikkeld als vervanging van wilde cordyceps en is in een deel van de klinische studies gebruikt.
In de EU wordt cordyceps als voedingssupplement verkocht. Afhankelijk van de vorm en historie van consumptie kan de Novel Food-verordening van toepassing zijn. Gezondheidsclaims zoals 'verhoogt het uithoudingsvermogen' zijn door de Europese Commissie niet goedgekeurd.
Uithoudingsvermogen en energie
De bekendste claim is dat cordyceps de zuurstofopname en het uithoudingsvermogen verbetert. Een studie van Chen en collega's (2010) bij gezonde ouderen, mannen en vrouwen, vond na twaalf weken Cs-4 een lichte verbetering van de ventilatoire drempel. De maximale zuurstofopname veranderde niet significant.
Bij getrainde wielrenners vonden Parcell en collega's (2004) geen verbetering van de duurprestatie na vijf weken Cs-4. Hirsch en collega's (2017) zagen bij C. militaris in een gemengd mannelijk en vrouwelijk cohort pas na drie weken een kleine verbetering van de tolerantie voor hoogintensieve inspanning.
De algemene indruk is dat eventuele effecten klein zijn en vooral optreden bij ongetrainden of ouderen. Bij goed getrainde sporters is weinig winst aangetoond.
Vrouwspecifieke analyses ontbreken vrijwel. Vrouwen waren in sommige studies wel vertegenwoordigd, maar te weinig om aparte conclusies te trekken. Er is dus geen bewijs dat vrouwen meer of minder baat hebben dan mannen.
Libido, cyclus en hormonen
Traditioneel wordt cordyceps gebruikt bij vermoeidheid en een verminderd libido, bij zowel mannen als vrouwen. Moderne onderbouwing is beperkt tot dierstudies en enkele oudere Chinese studies van wisselende kwaliteit.
In celkweek- en dierstudies is gezien dat cordyceps-extracten de productie van steroïdhormonen kunnen beïnvloeden. Of dat bij mensen in betekenisvolle mate gebeurt, is niet aangetoond. Claims dat cordyceps de 'oestrogeenbalans herstelt' of helpt bij PCOS missen klinisch bewijs.
Voor de menstruatiecyclus en vruchtbaarheid zijn er geen gecontroleerde studies bij vrouwen. Ook over effecten tijdens de overgang is nauwelijks iets bekend uit humaan onderzoek.
Wie klachten heeft van een onregelmatige cyclus, een laag libido of aanhoudende vermoeidheid, doet er goed aan eerst de oorzaak te laten onderzoeken. IJzertekort, schildklierproblemen en energietekort komen bij vrouwelijke sporters relatief vaak voor en zijn goed behandelbaar.
Praktisch: vorm en gebruik
In studies is meestal 1 tot 3 gram Cs-4 of C. militaris per dag gebruikt, gedurende enkele weken. Er is geen vrouwspecifieke dosis; de onderzochte hoeveelheden gelden voor volwassenen in het algemeen.
| Type product | Kenmerken | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| Cs-4 (gefermenteerd mycelium) | Meest onderzocht | Gestandaardiseerd gehalte nagaan |
| C. militaris vruchtlichaam | Relatief veel cordycepine | Variatie tussen merken |
| Mycelium op graan | Goedkoop | Kan veel zetmeel bevatten |
| Wilde O. sinensis | Zeer duur | Vervalsing en zware metalen |
Een veelvoorkomend probleem is dat mycelium op graan wordt gekweekt en vervolgens samen met het graan wordt vermalen. Het product bevat dan veel zetmeel en weinig werkzame stof. Een analysecertificaat met het gehalte aan bèta-glucanen en cordycepine geeft meer houvast.
Bij wilde cordyceps zijn verontreinigingen met lood en arseen gerapporteerd, deels door vervalsing om het gewicht te verhogen. Dat is een extra reden om voor gekweekte, geteste producten te kiezen.
Wedstrijdsporters kiezen bij voorkeur een product dat is gecontroleerd op dopinggeldende stoffen, bijvoorbeeld via de NZVT-systematiek die de Dopingautoriteit aanbeveelt.
Veiligheid voor vrouwen
In korte studies wordt cordyceps over het algemeen goed verdragen. De gemelde bijwerkingen zijn mild: maagklachten, een droge mond of diarree. Langetermijngegevens ontbreken echter.
Voor vrouwen zijn enkele specifieke aandachtspunten relevant:
- Zwangerschap en borstvoeding: er zijn geen veiligheidsgegevens, dus gebruik wordt afgeraden.
- Auto-immuunziekten zoals lupus en reuma, die vaker bij vrouwen voorkomen: cordyceps kan het immuunsysteem stimuleren.
- Gebruik van immunosuppressiva of bloedverdunners: overleg met de arts vanwege mogelijke interacties.
- Geplande operatie: stoppen enkele weken vooraf, omdat een invloed op de bloedstolling niet is uitgesloten.
Ook bij diabetes is voorzichtigheid op zijn plaats, omdat dierstudies een bloedsuikerverlagend effect suggereren. In combinatie met glucoseverlagende medicatie kan dat theoretisch tot hypoglykemie leiden.
Een supplement is geen vervanging voor basisprincipes. Voldoende energie, ijzer, slaap en een doordachte trainingsopbouw hebben voor vrouwelijke sporters een veel groter aangetoond effect dan elke paddenstoel.
Conclusies van de redactie
Er is geen bewijs dat cordyceps bij vrouwen anders werkt dan bij mannen. De effecten op uithoudingsvermogen zijn hooguit klein en vooral gezien bij ongetrainden en ouderen.
Claims over hormoonbalans, cyclus en vruchtbaarheid zijn bij vrouwen niet klinisch onderbouwd.
De belangrijkste vrouwspecifieke punten zijn veiligheid bij zwangerschap en voorzichtigheid bij auto-immuunziekten. Productkwaliteit maakt daarbij een groot verschil.
Ook interessant: ashwagandha voor vrouwen, ijzertekort bij sporters en adaptogenen in sportvoeding.
Literatuurlijst
- Chen S, Li Z, Krochmal R, et al. Effect of Cs-4 (Cordyceps sinensis) on exercise performance in healthy older subjects: a double-blind, placebo-controlled trial. J Altern Complement Med. 2010;16(5):585–590.
- Parcell AC, Smith JM, Schulthies SS, et al. Cordyceps sinensis (CordyMax Cs-4) supplementation does not improve endurance exercise performance. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2004;14(2):236–242.
- Hirsch KR, Smith-Ryan AE, Roelofs EJ, et al. Cordyceps militaris improves tolerance to high-intensity exercise after acute and chronic supplementation. J Diet Suppl. 2017;14(1):42–53.
- Holliday J, Cleaver M. Medicinal value of the caterpillar fungi species of the genus Cordyceps (Fr.) Link (Ascomycetes). A review. Int J Med Mushrooms. 2008;10(3):219–234.
- Tuli HS, Sandhu SS, Sharma AK. Pharmacological and therapeutic potential of Cordyceps with special reference to cordycepin. 3 Biotech. 2014;4(1):1–12.
- Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
