Amlodipine: hoe werkt het?
Amlodipine behoort tot de meest voorgeschreven geneesmiddelen tegen hoge bloeddruk in Nederland. Ook sporters krijgen ermee te maken, bijvoorbeeld bij een verhoogde bloeddruk door aanleg, leeftijd of middelengebruik. De redactie legt uit hoe amlodipine werkt en waarop je moet letten.
Wat is amlodipine
Amlodipine is een calciumantagonist uit de groep van de dihydropyridinen. Het wordt voorgeschreven bij hypertensie en bij bepaalde vormen van angina pectoris. In Nederland is het alleen op recept verkrijgbaar, meestal als tablet van 5 of 10 milligram, en het wordt vaak in generieke vorm geleverd.
Het middel is sinds de jaren negentig op de markt en wordt in richtlijnen, zoals die van de European Society of Cardiology en de Nederlandse NHG-standaard Cardiovasculair risicomanagement, genoemd als een van de eerstekeuzemiddelen voor de behandeling van hoge bloeddruk.
Amlodipine wordt vaak gecombineerd met andere middelen, zoals een ACE-remmer, een angiotensine-II-receptorblokker of een diureticum. Combinatietabletten maken het gebruik voor patiënten eenvoudiger.
Omdat hoge bloeddruk zelden klachten geeft maar wel het risico op beroerte, hartinfarct en nierschade verhoogt, is een effectieve en goed verdragen behandeling belangrijk. Dat verklaart de grote populariteit van dit middel.
Het werkingsmechanisme
Spiercellen in de wand van bloedvaten trekken samen wanneer calcium de cel binnenstroomt. Dat gebeurt via zogenoemde L-type calciumkanalen in het celmembraan. Hoe meer calcium binnenkomt, hoe sterker de spiercel samentrekt en hoe nauwer het bloedvat wordt.
Amlodipine blokkeert deze L-type calciumkanalen. Daardoor stroomt minder calcium de gladde spiercellen in, ontspant de vaatwand en verwijden de slagaders. Dat verlaagt de perifere weerstand waartegen het hart moet pompen, en daarmee de bloeddruk.
Belangrijk is dat dihydropyridinen zoals amlodipine relatief selectief zijn voor de bloedvaten. Ze hebben veel minder invloed op de hartspier en het geleidingssysteem van het hart dan andere calciumantagonisten, zoals verapamil en diltiazem. De hartslag vertraagt daardoor niet wezenlijk.
Bij angina pectoris helpt amlodipine doordat het de kransslagaders verwijdt en de belasting van het hart vermindert. Het hart heeft minder zuurstof nodig, waardoor pijn op de borst bij inspanning minder snel optreedt.
Farmacokinetiek: waarom eenmaal daags volstaat
Amlodipine wordt langzaam maar vrijwel volledig opgenomen uit de darm. De biologische beschikbaarheid ligt volgens Meredith en Elliott tussen ongeveer 60 en 80 procent. De hoogste bloedspiegel wordt pas zes tot twaalf uur na inname bereikt.
De eliminatiehalfwaardetijd is lang, ongeveer 30 tot 50 uur. Daardoor is eenmaal daagse dosering voldoende en blijft de bloeddrukdaling gelijkmatig over het etmaal. Het duurt ongeveer een week voordat een stabiele spiegel is bereikt, wat verklaart waarom het volle effect niet direct merkbaar is.
Amlodipine wordt in de lever afgebroken, voornamelijk via het enzym CYP3A4. Sterke remmers van dit enzym, zoals sommige antischimmelmiddelen en HIV-remmers, kunnen de spiegel verhogen. Grapefruitsap heeft een relatief klein effect, maar grote hoeveelheden worden toch afgeraden.
Bij een verminderde leverfunctie verloopt de afbraak trager en kiest de arts vaak een lagere startdosis. Bij nierfunctiestoornissen is meestal geen aanpassing nodig, omdat amlodipine nauwelijks onveranderd via de nieren wordt uitgescheiden.
Bijwerkingen en interacties
De bekendste bijwerking is enkeloedeem. Dit ontstaat doordat de kleine slagaders verwijden terwijl de aders dat niet in dezelfde mate doen. De druk in de haarvaten stijgt en er lekt vocht naar het weefsel. Een meta-analyse van Makani en collega's (2011) liet zien dat dit dosisafhankelijk is en vaker voorkomt bij 10 milligram.
Dit oedeem reageert slecht op plaspillen, omdat het niet door zout- of waterretentie komt. Combinatie met een ACE-remmer of angiotensine-II-receptorblokker vermindert het vaak, doordat die ook de aders verwijden.
| Bijwerking | Frequentie | Toelichting |
|---|---|---|
| Enkeloedeem | Vaak | Dosisafhankelijk; geen zoutretentie |
| Blozen, warmtegevoel | Vaak | Door vaatverwijding, vooral aan het begin |
| Hoofdpijn | Vaak | Neemt meestal af na enkele weken |
| Hartkloppingen | Soms | Reflexmatig bij bloeddrukdaling |
| Tandvleesverdikking | Zelden | Goede mondhygiëne helpt |
Relevante interacties zijn er met simvastatine (bij hogere doses stijgt het risico op spierklachten, daarom geldt een maximale simvastatinedosis), met ciclosporine en tacrolimus, en met andere bloeddrukverlagers, waarbij duizeligheid kan optreden.
Stop nooit zelf met amlodipine. Hoewel een plotselinge terugslag door de lange halfwaardetijd minder sterk is dan bij sommige andere middelen, blijft het belangrijk om wijzigingen met de arts te bespreken.
Amlodipine en sport
Amlodipine staat niet op de dopinglijst van het WADA. Sporters die het op recept gebruiken, hebben daarvoor dus geen dispensatie nodig. Dat geldt niet voor sommige combinatiepreparaten met een diureticum, omdat plaspillen wel verboden zijn.
Voor actieve mensen heeft amlodipine voordelen: de hartslagrespons bij inspanning blijft vrijwel normaal, in tegenstelling tot bij bètablokkers. De belastbaarheid en het uithoudingsvermogen worden daardoor nauwelijks beïnvloed.
Wel kan de bloeddruk na een training, bij warm weer of bij uitdroging extra dalen. Een rustige cooling-down en voldoende drinken helpen duizeligheid te voorkomen.
Bij krachtsporters ontstaat hoge bloeddruk soms door het gebruik van anabole steroïden of stimulantia. Een bloeddrukverlager behandelt dan slechts het gevolg, niet de oorzaak. Andere risico's, zoals verdikking van de hartspier en een ongunstig cholesterolprofiel, blijven bestaan. Openheid tegenover de arts is daarom essentieel.
- Laat je bloeddruk regelmatig meten, ook thuis met een gevalideerde meter.
- Meld nieuwe zwelling of duizeligheid aan de huisarts.
- Vermeld alle supplementen en middelen, inclusief niet-voorgeschreven.
Conclusies van de redactie
Amlodipine verlaagt de bloeddruk door L-type calciumkanalen in de vaatwand te blokkeren, waardoor de slagaders ontspannen. De lange halfwaardetijd maakt eenmaal daagse inname mogelijk.
Het middel wordt over het algemeen goed verdragen. Enkeloedeem is de bekendste bijwerking en heeft een ander mechanisme dan gewone vochtretentie.
Voor sporters is amlodipine een praktische keuze, omdat het de inspanningscapaciteit nauwelijks beïnvloedt en niet op de dopinglijst staat. De oorzaak van een verhoogde bloeddruk blijft echter altijd aandacht vragen.
Lees ook onze artikelen over vochtretentie bij sporters, over bloeddruk en krachttraining en over hartcontrole bij intensief sporten.
Literatuurlijst
- Meredith PA, Elliott HL. Clinical pharmacokinetics of amlodipine. Clin Pharmacokinet. 1992;22(1):22–31.
- Makani H, Bangalore S, Romero J, et al. Peripheral edema associated with calcium channel blockers: incidence and withdrawal rate—a meta-analysis of randomized trials. J Hypertens. 2011;29(7):1270–1280.
- Julius S, Kjeldsen SE, Weber M, et al. Outcomes in hypertensive patients at high cardiovascular risk treated with regimens based on valsartan or amlodipine: the VALUE randomised trial. Lancet. 2004;363(9426):2022–2031.
- ALLHAT Officers and Coordinators. Major outcomes in high-risk hypertensive patients randomized to angiotensin-converting enzyme inhibitor or calcium channel blocker vs diuretic. JAMA. 2002;288(23):2981–2997.
- Williams B, Mancia G, Spiering W, et al. 2018 ESC/ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. Eur Heart J. 2018;39(33):3021–3104.
- Mancia G, Kreutz R, Brunström M, et al. 2023 ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. J Hypertens. 2023;41(12):1874–2071.
