Doping in CrossFit
CrossFit combineert kracht, uithouding en gymnastiek in een competitieformat dat steeds professioneler wordt. Met prijzengeld en sponsoring groeit ook de verleiding om met verboden middelen te presteren. De redactie zet uiteen hoe dopingcontrole in CrossFit werkt en welke risico's er spelen.
Waarom doping in CrossFit een thema is
CrossFit vraagt om een ongebruikelijke combinatie van eigenschappen: maximale kracht, explosiviteit, aerobe en anaerobe capaciteit en een snel herstel tussen inspanningen. Wedstrijden zoals de CrossFit Games bestaan uit meerdere zware onderdelen in enkele dagen.
Die eisen maken de sport gevoelig voor middelen die het herstel versnellen, spiermassa vergroten of het zuurstoftransport verbeteren. Daarnaast speelt het esthetische aspect een rol: een gespierd en slank lichaam is binnen de community een statussymbool.
Uit de bredere sportliteratuur is bekend dat het gebruik van anabole steroïden niet beperkt blijft tot de topsport. Sjöqvist en collega's (2008) beschreven hoe dopinggebruik zich heeft uitgebreid naar recreatieve sporters en fitnesscentra. Ook in boxen en sportscholen waar CrossFit wordt beoefend, is dat een realiteit.
Betrouwbare cijfers over de omvang van dopinggebruik in CrossFit ontbreken. Er zijn wel regelmatig positieve tests bij wedstrijdatleten bekend gemaakt, wat laat dat het probleem reëel is.
Het testbeleid van CrossFit
CrossFit is geen olympische sport en valt niet onder een internationale federatie die de WADA-code heeft ondertekend. De organisatie hanteert een eigen anti-dopingbeleid, waarbij de lijst met verboden stoffen grotendeels is gebaseerd op die van het WADA.
Atleten die zich via de online fasen kwalificeren voor latere stadia, kunnen zowel tijdens als buiten wedstrijden worden getest. De monsters worden geanalyseerd door laboratoria die door het WADA zijn geaccrediteerd. Bij een positieve uitslag volgen een schorsing en verlies van resultaten en prijzengeld.
Omdat CrossFit buiten het WADA-systeem valt, verschillen sommige procedures van die in olympische sporten, bijvoorbeeld rond medische dispensaties en het beroep tegen sancties. Atleten doen er goed aan de actuele regels van de organisatie zorgvuldig te lezen.
In Nederland is de Dopingautoriteit het nationale anti-dopingbureau. Zij voert controles uit binnen sportbonden die bij NOC*NSF zijn aangesloten. Voor recreatieve CrossFit-wedstrijden zonder bondsverband gelden die regels niet automatisch, maar de organisatie kan ze wel contractueel van toepassing verklaren.
Veelvoorkomende middelen en hun risico's
Bij dopingzaken in kracht- en fitnesssporten gaat het vaak om anabole androgene steroïden, SARMs, groeihormoon en peptiden, stimulantia en diuretica. Elk van deze groepen heeft eigen gezondheidsrisico's die vaak worden onderschat.
| Groep | Beoogd effect | Belangrijkste risico's |
|---|---|---|
| Anabole steroïden | Spiermassa, herstel | Hart- en vaatschade, onderdrukte hormoonproductie, onvruchtbaarheid, psychische klachten |
| SARMs | Spiermassa | Leverschade, onderdrukking van testosteron, onbekende langetermijneffecten |
| EPO en bloeddoping | Zuurstoftransport | Verdikt bloed, trombose, beroerte |
| Groeihormoon, peptiden | Herstel, vetverlies | Vochtretentie, insulineresistentie, onduidelijke zuiverheid |
| Stimulantia | Alertheid, minder vermoeidheid | Hartritmestoornissen, oververhitting |
| Diuretica | Gewicht, maskeren | Uitdroging, elektrolytstoornissen |
Pope en collega's (2014) gaven namens de Endocrine Society een uitgebreid overzicht van de schadelijke effecten van prestatiebevorderende middelen. Ze wezen erop dat cardiovasculaire schade, zoals een verminderde pompfunctie van het hart, ook na het stoppen kan blijven bestaan.
In CrossFit komt daar een specifiek risico bij: de combinatie van extreem zware, langdurige inspanning met middelen die het hart, het bloed of de vochtbalans beïnvloeden. Rabdomyolyse, ernstige spierafbraak die de nieren kan beschadigen, is in de sport al een bekend risico en kan bij uitdroging of stimulantia ernstiger verlopen.
Onbedoelde positieve tests: supplementen
Niet elke positieve test komt voort uit bewust gebruik. Een deel van de gevallen in de sport wordt toegeschreven aan verontreinigde supplementen. Geyer en collega's (2004) vonden in een internationale studie dat bijna 15 procent van de onderzochte supplementen niet-gedeclareerde anabole stoffen bevatte.
Vooral producten die worden aangeprezen als testosteron-booster, fatburner of pre-workout hebben een verhoogd risico. Ze bevatten soms stimulantia of steroïdachtige stoffen die niet op het etiket staan.
Binnen het dopingreglement geldt het principe van strikte aansprakelijkheid: de atleet is verantwoordelijk voor elke stof in het lichaam, ongeacht hoe die daar is gekomen. 'Ik wist het niet' leidt hooguit tot strafvermindering, niet tot vrijspraak.
De Dopingautoriteit adviseert sporters daarom alleen supplementen te gebruiken die zijn gecontroleerd via het Nederlandse Zekerheidssysteem Voedingssupplementen Topsport (NZVT) of een vergelijkbaar systeem.
Wat atleten en coaches kunnen doen
Een eerlijke sport begint bij bewustzijn. Coaches en boxeigenaren spelen een belangrijke rol door een cultuur te creëren waarin prestaties worden gekoppeld aan training, voeding en herstel, en niet aan middelen.
- Controleer medicijnen via de Dopingwaaier of de app van de Dopingautoriteit.
- Vraag bij medisch noodzakelijke medicatie tijdig een dispensatie aan volgens de regels van de organisatie.
- Gebruik alleen supplementen met een erkende testgarantie en bewaar batchnummers.
- Wees kritisch op producten met beloftes over testosteron, vetverlies of 'anabole' werking.
- Bespreek herstelproblemen met een sportarts in plaats van naar middelen te grijpen.
Voor recreatieve sporters zonder wedstrijdambities is doping geen kwestie van regels, maar wel van gezondheid. Middelen van de zwarte markt zijn vaak verkeerd gedoseerd of vervuild, en de gevolgen voor hart, lever en hormoonstelsel kunnen blijvend zijn.
Wie al middelen gebruikt of heeft gebruikt, kan in Nederland terecht bij de huisarts of gespecialiseerde spreekuren voor gebruikers van prestatiebevorderende middelen. Openheid is nodig om de gezondheid goed te kunnen bewaken.
Conclusies van de redactie
Door de combinatie van kracht, uithouding en herstel is CrossFit een sport waarin de verleiding tot dopinggebruik reëel is. De organisatie hanteert een eigen testprogramma met een lijst die grotendeels op die van het WADA is gebaseerd.
De gezondheidsrisico's van anabolica, SARMs, EPO en stimulantia zijn aanzienlijk, en de extreme belasting in CrossFit kan ze vergroten.
Verontreinigde supplementen zijn een onderschatte oorzaak van positieve tests. Kies daarom altijd voor gecertificeerde producten en controleer medicatie vooraf.
Lees ook onze artikelen over de WADA-verbodenlijst, over SARMs en hun risico's en over veilige supplementkeuze voor wedstrijdsporters.
Literatuurlijst
- World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code 2021. Montreal: WADA; 2021.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
- Sjöqvist F, Garle M, Rane A. Use of doping agents, particularly anabolic steroids, in sports and society. Lancet. 2008;371(9627):1872–1882.
- Geyer H, Parr MK, Mareck U, et al. Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids—results of an international study. Int J Sports Med. 2004;25(2):124–129.
- Claudino JG, Gabbett TJ, Bourgeois F, et al. CrossFit overview: systematic review and meta-analysis. Sports Med Open. 2018;4(1):11.
- Kanayama G, Pope HG Jr. History and epidemiology of anabolic androgens in athletes and non-athletes. Mol Cell Endocrinol. 2018;464:4–13.
